Οι καλές προθέσεις δεν κρύβουν τις πραγματικές προθέσεις

Μετρ της τακτικής της ήπιας ισχύος, ο Τούρκος ΥΠΕΞ εμφανίστηκε έτοιμος να απαλλάξει τις διμερείς σχέσεις από τις προκαταλήψεις του παρελθόντος, αλλά και ανέδειξε τις πάγιες τουρκικές επεκτατικές θέσεις για το Αιγαίο Μπορεί κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του στην Ελλάδα ο Αχμέτ Νταβούτογλου να σκόρπισε αφειδώς καθησυχαστικές δηλώσεις, αλλά όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με συγκεκριμένες ερωτήσεις δεν έκρυψε τις τουρκικές προθέσεις. Η ρητορική του είναι... ένα κλασικό δείγμα δημόσιας διπλωματίας. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας δεν ανήκει στην κατηγορία των αξιωματούχων που μπερδεύουν την εξωτερική πολιτική με τις δημόσιες σχέσεις. Ξέρει, όμως, να χρησιμοποιεί τις δημόσιες σχέσεις και τα ρητορικά ανοίγματα για να υπηρετήσει τη στρατηγική του. Ο Αχμέτ Νταβούτογλου προσπάθησε να πείσει την ελληνική κοινή γνώμη ότι η Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν όχι μόνο δεν απειλεί την Ελλάδα, αλλά και εργάζεται για να απαλλάξει τις διμερείς σχέσεις από προκαταλήψεις του παρελθόντος. Για να διαλύσει τις ελληνικές επιφυλάξεις και να εντάξει την Αθήνα στη στρατηγική του, επιστράτευσε όχι μόνο ιστορικές, γεωγραφικές, οικονομικές και πολιτισμικές αναφορές, αλλά και το δέλεαρ ενός κοινού ρόλου στην ευρύτερη περιοχή. Στο πλαίσιο αυτού του εντυπωσιακού ανοίγματος, εμφανίσθηκε έτοιμος να βρει λύσεις σ' όλα τα προβλήματα που συνθέτουν την ελληνοτουρκική διένεξη. Η κυβέρνηση Ερντογάν προωθεί τη νεοοθωμανική στρατηγική της, χρησιμοποιώντας τακτικές ήπιας ισχύος. Αν και δεν παίρνει αποστάσεις από τις τουρκικές στρατιωτικές προκλήσεις, αποφεύγει τις απειλές χρήσης στρατιωτικής βίας. Ο πρώτος λόγος είναι ότι στόχος των νεοοθωμανιστών είναι σταδιακά να ρυμουλκήσουν την Ελλάδα σε μία τροχιά δορυφοροποίησης. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι μία στρατιωτικού τύπου κρίση θα έδινε πλεονέκτημα στους εσωτερικούς αντιπάλους της, επειδή θα έριχνε τη μπάλα στο γήπεδο των στρατηγών. Όλα αυτά, όμως, δεν σημαίνουν καθόλου ότι η κυβέρνηση Ερντογάν είναι διατεθειμένη να κάνει βήμα πίσω. Η τουρκική διπλωματία καλλιεργεί ένα κλίμα διευθέτησης των διμερών προβλημάτων, χωρίς, ωστόσο, να εγκαταλείπει τις πάγιες επεκτατικές θέσεις της, αλλά και τις προκλητικές πρακτικές της. Ο Αχμέτ Νταβούτογλου δεν άφησε καμία αμφιβολία. Αναφερόμενος στο περιβόητο casus belli, έκανε μία ανατολίτικη «προσφορά»: Συνέδεσε την κατάργηση της απειλής πολέμου με την παραίτηση της Ελλάδας από το δικαίωμα που της δίνει το Διεθνές Δίκαιο να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα μέχρι τα 12 μίλια! Με άλλα λόγια, η Άγκυρα επιχειρεί να πάρει αυτό που θέλει, χωρίς να εκτίθεται διεθνώς με την επίσημη διατύπωση απειλής πολέμου. Όταν ο Αχμέτ Νταβούτογλου ρωτήθηκε για τις πτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά, έριξε μελάνι για να θολώσει τα νερά. Είπε ότι δεν έχουν καθορισθεί τα θαλάσσια σύνορα, επαναφέροντας εμμέσως την επεκτατική θεωρία περί «γκρίζων ζωνών». Επίσης, έκανε μία σύγκριση που αποκαλύπτει τις τουρκικές προθέσεις. Είπε ότι το 2010 τα τουρκικά μαχητικά εισήλθαν στο Αιγαίο 2.843 φορές, ενώ τα ελληνικά 12.346 φορές. Χρησιμοποίησε, μάλιστα, αυτούς τους αριθμούς για να προτείνει έναν κώδικα συμπεριφοράς των ελληνικών και τουρκικών μαχητικών στο Αιγαίο, αλλά και μείωση του αριθμού των πτήσεων. Στην πραγματικότητα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επαναφέρει την παλαιότερη πρόταση Ερντογάν, τα τουρκικά μαχητικά που πετούν στο Αιγαίο να δίνουν σχέδια πτήσεως στην Αθήνα και τα ελληνικά στην Άγκυρα. Μία τέτοια πρακτική, όμως, καταργεί και τη γεωγραφία και το υφιστάμενο νομικό καθεστώς. Το Αιγαίο έχει διεθνή εναέριο χώρο, όπου μπορούν να ασκούνται τουρκικά αεροσκάφη. Την αρμοδιότητα, όμως, για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας εκεί ο αρμόδιος διεθνής οργανισμός ΙCΑΟ την έχει δώσει στην Ελλάδα (FIR Αθηνών). Και την έδωσε, επειδή ακριβώς το Αιγαίο, χωρίς να είναι με τη νομική έννοια ελληνική θάλασσα, συνδέει τμήματα της ελληνικής επικράτειας. Τα τουρκικά μαχητικά οφείλουν, αλλά δεν δίνουν σχέδια πτήσης όταν εισέρχονται στο FIR Αθηνών. Η πρόταση Ερντογάν αποσκοπεί στο να υποκαταστήσει το FIR Αθηνών από ένα σύστημα ελληνοτουρκικής συνδιαχείρισης και συνελέγχου. Κατ' αυτόν τον τρόπο για την αεροπορική άμυνα των ελληνικών νησιών του Αιγαίου θα ενημερώνεται και η Άγκυρα! Εάν ισχύσει, για να μεταβεί ένα μαχητικό, π.χ., από την Τανάγρα στη Λήμνο, θα πρέπει να δώσει σχέδιο πτήσης στην τουρκική πλευρά, παρ' ότι δεν θα περάσει από θαλάσσια περιοχή που παρεμβάλλεται μεταξύ τουρκικών εδαφών. Ο Αχμέτ Νταβούτογλου απέδωσε τις επί τούτου συχνές διελεύσεις τουρκικών πολεμικών πλοίων έξω από το Σούνιο στην ψυχολογική ανάγκη των Τούρκων να δείχνουν ότι το Αιγαίο δεν είναι ελληνική θάλασσα! Προσέθεσε, μάλιστα, ότι εφεξής θα βλέπουμε «περισσότερες φιλικές τουρκικές σημαίες στο Αιγαίο», επικαλούμενος τη νόμιμη αβλαβή διέλευση πολεμικών σκαφών. Ο Τούρκος υπουργός επιβεβαίωσε την αποφασιστικότητα της χώρας του να έχει ναυτική παρουσία ακόμα και στην καρδιά της Ελλάδας. Η επίδειξη ναυτικής ισχύος εντάσσεται στη φιλοδοξία της Τουρκίας να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη. Η εφημερίδα «Σαμπάχ» έγραψε προ μηνών: «Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι κάποτε τη Μεσόγειο την αποκαλούσαν "τουρκική λίμνη"»! Έτσι όπως σε ανύποπτο χρόνο έχει εκθέσει ο Αχμέτ Νταβούτογλου, η μετατροπή της Τουρκίας σε μεγάλη ναυτική δύναμη της Μεσογείου αποτελεί κεντρική συνιστώσα της νεοοθωμανικής στρατηγικής. Σε αντίθεση με τους κεμαλικούς, που είχαν στόχο να αποκτήσουν πρόσθετα κυριαρχικά δικαιώματα στο Ανατολικό Αιγαίο, η επιδίωξη των νεοοθωμανών είναι ο γεωπολιτικός έλεγχος συνολικά του Αιγαίου και η ισχυρή παρουσία σ' όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Περί συνεκμετάλλευσης Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας ξανασέρβιρε και την ιδέα συνεκμετάλλευσης των πιθανολογούμενων κοιτασμάτων πετρελαίου στο Αιγαίο, θέτοντας θέμα συμφωνίας Αθήνας και Άγκυρας στους πολιτικούς και νομικούς όρους μιας τέτοιας συνεργασίας. Ας σημειωθεί ότι προς την κατεύθυνση της συνεκμετάλλευσης πιέζει και η Ουάσινγκτον. Τον περασμένο Αύγουστο, αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που επισκέφθηκε την περιοχή το συνέστησε ρητά, δίνοντας έμφαση στο πιθανολογούμενο οικονομικό όφελος. Πώς, όμως, μπορεί να υπάρξει συνεκμετάλλευση εάν δεν έχει οριοθετηθεί το Αιγαίο; Για να οριοθετηθεί, όμως, πρέπει να προηγηθούν δύο ενέργειες: Πρώτον, να ξεκαθαριστεί το εύρος των εκατέρωθεν χωρικών υδάτων, ώστε να είναι σαφές ποια είναι τα διεθνή ύδατα. Δεύτερον, στα διεθνή ύδατα να οριοθετηθούν οι θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας και Τουρκίας, ώστε να είναι σαφές ποια ποσοστά δικαιούται η μία και ποια η άλλη πλευρά. Εάν δεν είναι σαφές αυτό, η διαπραγμάτευση θα γίνει στον αέρα, και βεβαίως προς όφελος της Άγκυρας, η οποία είναι αυτή που αμφισβητεί, πιέζει και διεκδικεί. Όταν οι Τούρκοι μιλάνε για συνεκμετάλλευση, εννοούν περίπου στη βάση του μισό-μισό. Το είπε καθαρά ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Εγκεμέν Μπαγίς. Σύμφωνα με το Δίκαιο της θάλασσας, όμως, δικαιούνται ένα πολύ μικρό ποσοστό, λόγω ακριβώς της ύπαρξης των ελληνικών νησιών. Τέλος, ο Αχμέτ Νταβούτογλου επιβεβαίωσε μία αποκάλυψη που είχε κάνει στις παραμονές των Χριστουγέννων ο «ΚτΕ» και την οποία είχε ανοήτως επιχειρήσει να διαψεύσει το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. Είχαμε αποκαλύψει ότι η Άγκυρα ζητάει την εξαίρεση του Καστελόριζου από τις διαπραγματεύσεις για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, με το επιχείρημα ότι το Καστελόριζο είναι στη Μεσόγειο και όχι στο Αιγαίο. Αυτό ακριβώς επανέλαβε και ο Τούρκος υπουργός. Στόχος των Τούρκων είναι να παρουσιάσουν το σύμπλεγμα του Καστελόριζου σαν μερικές απομονωμένες ελληνικές νησίδες, οι οποίες βρίσκονται κάτω από την τουρκική ακτογραμμή και -ως εκ τούτου- δεν δικαιούνται να συνυπολογισθούν στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών. Από το εάν το Καστελόριζο θα συνυπολογισθεί ή όχι θα εξαρτηθεί εάν μία μεγάλη θαλάσσια περιοχή νότια του συμπλέγματος θα είναι ελληνική ή τουρκική θαλάσσια ζώνη. Επειδή, μάλιστα, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ο βυθός αυτής της θαλάσσιας περιοχής κρύβει μεγάλα ενεργειακά κοιτάσματα, το ζήτημα έχει κρίσιμη οικονομική σημασία. Η ελληνική πλευρά έχει απορρίψει την απαίτηση των Τούρκων η διαπραγμάτευση για την υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών να μη συμπεριλάβει το σύμπλεγμα του Καστελόριζου. Ο Δημήτρης Δρούτσας επανέλαβε ότι η διαπραγμάτευση θα γίνει από τον Έβρο μέχρι το Καστελόριζο. Μένει, όμως, να αποδειχθεί ότι η Αθήνα θα παραμείνει μέχρι τέλους σ' αυτή τη θέση. Οι καθησυχαστικές δηλώσεις του Αχμέτ Νταβούτογλου στην Αθήνα ξεθώριασαν στα μάτια της ελληνικής κοινής γνώμης από τα όσα είπε στη Θράκη. Όπως ήταν αναμενόμενο, η επίσκεψή του προσέλαβε πανηγυρικό χαρακτήρα και οι επαφές του με τη μουσουλμανική μειονότητα είχαν εθνικιστική χροιά. Το νέο στοιχείο είναι ότι στην περιοδεία του συμπεριέλαβε τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα. Και στις δύο βορειοελλαδικές πόλεις επισκέφθηκε οθωμανικά μνημεία, επιβεβαιώνοντας την κεντρική σημασία που αποδίδει στο οθωμανικό παρελθόν, το οποίο επιδιώκει να καταστήσει βάση των ηγεμονικών σχέσεων που η Τουρκία επιχειρεί να διαμορφώσει με τους γείτονές της. (ΚτΕ 12/03/2011 - ΣΤΑΥΡΟΣ ΛΥΓΕΡΟΣ) (Σ.Λ.)