«Νέο τοπίο» στη Μεσόγειο

• Τι σηματοδοτεί η συμφωνία Κύπρου - Ισραήλ • Πλήγμα για την προσπάθεια της Τουρκίας να αναβαθμιστεί σε ρυθμιστή της περιοχής • Εκνευρισμός στην Άγκυρα που αντιδρά για να αποτρέψει αλλαγές σε ενεργειακά-διπλωματικά Το «πράσινο φως» για τη συνέχεια των ενεργειακών συνεργασιών στον χώρο της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, καθώς και για την ανάδειξη της συμμετοχής της Ελλάδας σ' αυτές, άναψε η επισημοποίηση της συμφωνίας Κύπρου-Ισραήλ για τον καθορισμό των θαλασσίων αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) τους. Η συμφωνία προκάλεσε την άμεση και έντονη αντίδραση της Άγκυρας, που παρενοχλούσε μέχρι τώρα την... άσκηση των αντιστοίχων δικαιωμάτων της Κύπρου, πιέζοντας για «τουρκική» λύση στο Κυπριακό και για κυριαρχία της σε περιοχές στις οποίες δεν δικαιούται. Μετά την ανακοίνωση της κυπρο-ισραηλινής συμφωνίας, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον πρεσβευτή του Ισραήλ στην Άγκυρα και προχώρησε σε δριμείες αναφορές, ενώ διπλωματικές πηγές προανήγγειλαν σκλήρυνση της τουρκικής στάσης στο Κυπριακό. Ο εκνευρισμός της γειτονικής χώρας αναμένεται να ενταθεί, καθώς μια κυπρο-λιβανέζικη συμφωνία για τις ΑΟΖ βρίσκεται υπό ολοκλήρωση και ανακοίνωση, ενώ αναμένεται πλήρες «ξεπάγωμα» των σχεδίων που βρίσκονται στο τραπέζι της κυπρο-αιγυπτιακής συμφωνίας. Μοχλός το Καστελλόριζο Ένδειξη του τουρκικού εκνευρισμού είναι και η παρέμβαση της Άγκυρας προς την πλευρά της Συρίας, η οποία εμφανίζεται από διστακτική μέχρι αρνητική για συμφωνία περί θαλασσίων ζωνών με την Κύπρο, παρ' ότι οι διαπραγματεύσεις ήταν αποτελεσματικές μέχρι την αρχή του λήγοντος έτους. Παρεμπιπτόντως, η Άγκυρα πέτυχε από τη Δαμασκό να αναγνωρίσει την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία ως «Μακεδονία». Η Τουρκία θεωρεί ότι η κυπρο-ισραηλινή συμφωνία πλήττει το σχέδιο για την ανάδειξη της σε περιφερειακή δύναμη που θα καθορίσει (σχεδόν) μονομερώς τις στρατηγικές ισορροπίες στην περιοχή. Πέραν αυτού, έχει στόχους και σε ό,τι αφορά τη σχέση της με την Ελλάδα και με τις διαβουλεύσεις για την υφαλοκρηπίδα. Η Άγκυρα διαχωρίζει την υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο και, αντιστοίχως, στην ανατολική Μεσόγειο, προσπαθώντας να «διακόψει» την αλληλουχία των περιοχών που επιτρέπει στην Ελλάδα πρόσβαση στην ανατολική Μεσόγειο και αντίστοιχες δικαιοδοσίες από το Διεθνές Δίκαιο. Ως μοχλό, η τουρκική κυβέρνηση χρησιμοποιεί την «αφαίρεση» του Καστελλορίζου και των γύρω νησίδων από τα Δωδεκάνησα, για να «διακόψει» την περιοχική συνέχεια η οποία, με τη σειρά της, δεν επιτρέπει διαχωρισμό στη διαπραγμάτευση περί υφαλοκρηπίδας ένθεν κακείθεν, άρα και περί την ΑΟΖ. Σχέδια και... μη αντίδραση Μπορεί η Άγκυρα να αμφισβητεί την ΑΟΖ της Ελλάδας κοντά στο Καστελλόριζο, αλλά η Αθήνα επιμένει να αντιδρά σαν να... μην αντιδρά, ενόσω επί χάρτου τίθενται σχέδια για τη μεταφορά αερίου από συγκεκριμένη περιοχή της ισραηλινής ΑΟΖ προς την Ε.Ε.: είτε από συνεταιρικές εγκαταστάσεις στην Κύπρο διά μέσου της Ελλάδας, είτε από σταθμούς στις βορειοαφρικανικές ακτές προς τη χώρα μας. Ωστόσο, κατά την άποψη Ελλήνων αρμοδίων διπλωματών, η Ελλάδα πρέπει να αποτρέψει κάθε ευόδωση του τουρκικού σχεδίου. Πέραν της επίπτωσης που αυτό θα έχει στην υπόθεση των ΑΟΖ, πιστεύεται ότι θα ενισχύσει -σε βάρος της Ελλάδας- την τακτική της Άγκυρας να μη λαμβάνει υπ' όψη την υφαλοκρηπίδα των νησιών και δη του ανατολικού Αιγαίου. Οι ίδιες πηγές θεωρούν πως η Αθήνα πρέπει να υποβάλει επειγόντως στα Ηνωμένα Έθνη σχέδιο με τις δικές της απόψεις για την υφαλοκρηπίδα και τις ΑΟΖ στο Αιγαίο και περαιτέρω, αντίστοιχο με εκείνο που έχει υποβάλει για την περιοχή του Ιονίου. Παρεμπιπτόντως, η Τουρκία επηρέασε την αλβανική πολιτική σκηνή, η οποία προκάλεσε δικαστική και συνταγματική αμφισβήτηση της προ μηνών ελληνοαλβανικής συμφωνίας για τις ΑΟΖ στα θαλάσσια σύνορα, με τελικό αποτέλεσμα τη δικαστική ακύρωσή της. Με τον τρόπο αυτό, ακυρώθηκε ένα προηγούμενο που θα ενίσχυε την ελληνική θέση περί υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και περαιτέρω. Η κινητικότητα της Τουρκίας στον χώρο της Μεσογείου συνδέεται και με την άποψη ότι η πρόοδος ενεργειακών συνεργασιών απ' εκεί προς την Ευρώπη θα πλήξει ή έστω θα ακυρώσει τον δικό της ρόλο για τη διακίνηση ενέργειας προς την Ε.Ε. και τις συναφείς συμφωνίες που περιλαμβάνουν την Ελλάδα. Η Ελλάδα διαβεβαιώνει για το αντίθετο, αλλά η Άγκυρα επιδιώκει να αποτρέψει ή να περιορίσει μια (πιθανότατα) επερχόμενη ελληνο-ισραηλινή συμφωνία για τις ΑΟΖ και για την πρακτική αξιοποίηση της αμέσως ή συντόμως. Μια τέτοια συμφωνία θα παρεμποδίσει τους τουρκικούς στόχους γύρω από την ελληνική αποκλειστική ζώνη και τις μεθοδεύσεις για την επίτευξη τους. «Δυσκολεύει» τη Χάγη Εν τω μεταξύ, το παιχνίδι γίνεται όλο και πιο σκληρό όσο εμπλέκονται σ' αυτό και οι λεγόμενες διαφορές στο Αιγαίο, ήτοι οι αναθεωρητικές τάσεις και πράξεις της γείτονος. Οι υποθέσεις της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ «πατούν» εκ των πραγμάτων στο εύρος των χωρικών υδάτων και των δικαιωμάτων που κατοχυρώνει το Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτή ακριβώς η σύνδεση είναι που, κατά τις εκτιμήσεις αρμοδίων διπλωματών, δεν θα «διευκολύνει» την Τουρκία να συναποφασίσει την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Και αυτό, παρ' ότι οι αποφάσεις του Δικαστηρίου είναι τόσο δικαιϊκες σχεδόν όσο και πολιτικές. Κάτι τελευταίο για τα ενεργειακά: Πίσω από τις ελληνο-ισραηλινές συνεννοήσεις βρίσκεται το ενδεχόμενο ενεργειακής διασύνδεσης, το οποίο συζητήθηκε κατά την προ τριμήνου συνάντηση των πρωθυπουργών Παπανδρέου και Νετανιάχου στην Αθήνα. Συζητήθηκε και στις επαφές υψηλού επιπέδου προ δεκαπενθημέρου στο Τελ Αβίβ, παράλληλα με δεκάδες συναντήσεις επιχειρηματιών. «Όχι» στην «Τουρκία-αφεντικό» Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση Ερντογάν εντείνει τις απ' ευθείας ή μέσω Συρίας πιέσεις προς τον Λίβανο, αλλά θεωρείται δύσκολο το να αποτρέψει συμφωνία της χώρας με την Κύπρο για τις αποκλειστικές ζώνες. Παράλληλα, δεν έχουν περάσει απαρατήρητα όσα επελέγησαν να ειπωθούν δημοσίως περί τα ενεργειακά κατά την πρόσφατη επίσκεψη που πραγματοποίησε στην Ελλάδα ο υπουργός Εξωτερικών Μοττακί του Ιράν (που αμέσως μετά αντικαταστάθηκε με εντολή του προέδρου Αχμαντινετζάντ). Εν τω μεταξύ, οι αντιδράσεις στον στρατηγικό σχεδιασμό Γκιουλ-Νταβούτογλου-Ερντογάν ποικίλλουν. Η προσδοκία για τουρκική πρωτοκαθεδρία στον μουσουλμανικό κόσμο προκαλεί, για παράδειγμα, την Αίγυπτο που αντιδρά ως η «πιστοποιημένη» από τη Δύση συνομιλήτρια/εκπρόσωπος των μουσουλμανικών καθεστώτων στον μεσογειακό και μεσανατολικό χώρο. Δεν δέχεται την «Τουρκία-αφεντικό». Αντιστοίχως αντιδρά και η Σαουδική Αραβία, που διακρίνει πρόθεση της Άγκυρας να εμφανισθεί ως αυτοτελής γέφυρα προς τον αραβικό κόσμο. Σ' αυτή την περίπτωση, και στη δράση και στην αντίδραση, παίζουν ρόλο οι ενδομουσουλμανικές θρησκευτικές και δογματικές διαφορές. (ΑΠΟΨΗ - ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ ΣΑΝΤΑΜΟΥΡΗΣ) (Σ.Λ.)