ΣΤΑ 20 ΔΙΣ. ΔΟΛΑΡΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ ΟΙ ΔΩΡΟΔΟΚΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥΣ

Πριν από δεκαπέντε με είκοσι χρόνια, η πληρωμή προμηθειών (κατά κόσμον... μίζα) ήταν μια κοινή και άνευ εξαιρέσεων πρακτική για την εξασφάλιση ενός αμυντικού συμβολαίου, ενώ τώρα η πρακτική αυτή είναι όλο και λιγότερο αποδεκτή. Στο εντυπωσιακό ποσό των 20 δισ. δολαρίων ετησίως σε παγκόσμια βάση ανέρχεται το ύψος των δωροδοκιών που δίδονται σε αξιωματούχους χωρών αρμόδιους για... εξοπλισμούς, σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις της αγγλικής TransparencyInternational (TI-UΚ). Το ποσό αυτό προκύπτει από μια έρευνα της TI-UΚ, η οποία εξέτασε τις πρακτικές και τα μέτρα που λαμβάνουν για την καταπολέμηση της διαφθοράς 129 κορυφαίες εταιρείες παραγωγής αμυντικού υλικού. Βάση της έρευνας, η οποία κατέταξε τις εταιρείες σε διάφορες κατηγορίες, ήταν η διαθεσιμότητα και δημοσιοποίηση των στοιχείων που παρέχει κάθε εταιρεία ως προς τις διαδικασίες για την καταπολέμηση της διαφθοράς και όχι η κατάταξη τους με βάση την ακεραιότητά τους. Η έρευνα, με τίτλο «Defence Companies Anti-Corruptio Index», εδόθη στη δημοσιότητα στις 4 Οκτωβρίου και δίδει έμμεσα τουλάχιστον, μία εικόνα για τη διαφθορά στον τομέα της πωλήσεως όπλων, αν και παρόμοιες έρευνες για τη διαφθορά σε άλλους τομείς, όπως π.χ. στα μεγάλα διεθνή έργα ή κυρίως στα συμβόλαια πετρελαίου πολλαπλάσιας αξίας, ουδέποτε έγιναν ή δόθηκαν στη δημοσιότητα. Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας ήταν ότι, παρά τα μέτρα για διαφάνεια στο συγκεκριμένο τομέα, το ύψος των δωροδοκιών που καταβάλλουν ετησίως οι εταιρείες πολεμικού υλικού σε κρατικούς αξιωματούχους ανέρχεται στο προαναφερθέν εντυπωσιακό ποσό ετησίως και ένα άλλο ότι τα αιτήματα των τελευταίων για τη σχετική «προμήθεια» (μίζα), αντί να μειώνονται, αυξάνονται. Το... κόστος της άρνησης Ένα άλλο στοιχείο ήταν ότι, σύμφωνα με στελέχη των πολεμικών βιομηχανιών, αρκετές απ' αυτές έχουν χάσει συμβόλαια σημαντικού ύψους λόγω της αρνήσεως τους να υποκύψουν στα παράνομα αιτήματα των κρατικών αξιωματούχων. Αυτό που δεν προκύπτει από την έρευνα ήταν πόσα από αυτά τα αιτήματα ικανοποιούνται, τα οποία προφανώς δεν είναι λίγα, αφού το ποσό των δωροδοκιών να εκτιμάται στα 20 δισ. δολάρια ετησίως. Ένα άλλο στοιχείο που δεν λαμβάνεται υπ' όψιν από την έρευνα ήταν ποια άλλα ανταλλάγματα σε πολιτικό επίπεδο, εθνικό ή προσωπικό, παρέχονται για την εξασφάλιση ενός συμβολαίου πωλήσεως αμυντικού υλικού. Γενικώς, πάντως, η έρευνα δείχνει ότι την τελευταία πενταετία οι περισσότερες εταιρείες αμυντικού υλικού βελτίωσαν σημαντικά τις διαδικασίες τους για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την πρόσβαση σε στοιχεία σε σχέση με τα μέτρα που λαμβάνονται, αν και υπάρχουν πολλές άλλες που είναι λιγότερο πρόθυμες προς τούτο. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα 2/3 των 129 εταιρειών που εξετάσθηκαν δεν έδωσαν επαρκή στοιχεία για την προσπάθειά τους να καταπολεμήσουν τη διαφθορά, ενώ 60 απ' αυτές παρέσχον ελάχιστες ή και καθόλου πληροφορίες για τις πρακτικές που ακολουθούν στον συγκεκριμένο τομέα. Για την αξιολόγηση των εταιρειών, η TI-UΚ κατέταξε τις εξετασθείσες εταιρείες σε έξι κατηγορίες με κορυφαία την «Α» και τελευταία την «Ε». Να σημειωθεί ότι μόνο μία αμερικανική εταιρεία, η Fluor, που δεν παράγει πολεμικό υλικό αλλά διαχειρίζεται κατασκευαστικά έργα, κατέλαβε την κορυφαία θέση «Α» για τη διάθεση σε δημόσιο έλεγχο των πρακτικών που ακολουθεί. Άλλες εταιρείες μεταξύ των οποίων οι Boeing, ΚΒR, Lockheed, Martin,ThyssenKrupp και Serco, ανήλθαν στην ίδια κατηγορία μετά από αναβάθμιση των διαδικασιών τους προς την επιδιωκόμενη κατεύθυνση. Εννέα ακόμη εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι ΒΑΕ Systems, Accenture, Hewlett-Packard, Northop Grumman και Thales, ήταν στην επόμενη κατηγορία «Β», πριν προσθέσουν νέες πληροφορίες σε αυτές που τους ζητήθηκαν. Στην τελευταία κατηγορία, «Ε», κατετάγησαν 47 εταιρείες, μεταξύ των οποίων ήταν οι Israel Military Industries, Bumar, General Atomics, και NORINCO (κινεζική), οι οποίες δεν έδωσαν παρά ελάχιστα ή και καθόλου στοιχεία που τους ζητήθηκαν. Πρόοδος κατά της διαφθοράς Ένα από τα ευρήματα της έρευνας ήταν ότι γενικώς οι μη αμιγώς πολεμικές βιομηχανίες, όπως οι προαναφερθείσες Fluor και Accenture, είχαν καλύτερες επιδόσεις από άλλες που παράγουν πολεμικό υλικό, ενώ ένα άλλο συμπέρασμα ήταν ότι οι εταιρείες που είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο ήταν καλύτερες από εταιρείες του κρατικού τομέα. Γενικώς, η έρευνα καταδεικνύει ότι σημειώνεται πρόοδος στον τομέα καταπολεμήσεως της διαφθοράς σε έναν τομέα στον ποιο οι εμπορικές πρακτικές ήταν ιστορικώς καλυμμένες από έναν πέπλο μυστικότητας. Πριν από δεκαπέντε με είκοσι χρόνια, για παράδειγμα, η πληρωμή προμηθειών (μίζα) ήταν μια κοινή και άνευ εξαιρέσεων πρακτική για την εξασφάλιση ενός αμυντικού συμβολαίου, ενώ τώρα η πρακτική αυτή είναι όλο και λιγότερο αποδέκτη. Σημαντικό ρόλο στην κατεύθυνση αυτή έπαιξαν και οι αυστηρές ποινές και τα μεγάλα πρόστιμα που επεβλήθησαν σε μεγάλες εταιρείες, όπως, για παράδειγμα -ποιος άλλος;-, η γερμανική Siemens, η οποία καταδικάστηκε το 2008 στην καταβολή ενός προστίμου ύψους 1,6 δισ. δολαρίων από τις αμερικανικές και γερμανικές Αρχές [Σ.Σ.: Εδώ ως γνωστόν, τη γλίτωσε με πρόστιμο, τρόπος του λέγειν, επιπέδου πταίσματος, αν και μετά την παραπάνω καταδίκη της δεν είχε πια το ελαφρυντικό του πρότερου έντιμου βίου]. Να σημειωθεί ακόμη ότι εκτός από τη Siemens αρκετές άλλες εταιρείες, όπως η Boeing, η ΒΑΕ Systems, η Finmeccanica και η Thales, είχαν αποτελέσει το αντικείμενο ερευνών για σκάνδαλα σε θέματα εξοπλισμών τα τελευταία χρόνια, τα οποία είχαν συχνά παράξενες εξελίξεις. Παράδειγμα, ο φόνος αριθμού Γάλλων τεχνικών στο Πακιστάν σε αντίποινα για τη μη τήρηση των «υπεσχημένων» από τη γαλλική πλευρά, ενώ σε άλλες περιπτώσεις την πλήρωσε ο δωροδοκήσας (π.χ., ο Καντάφι). Από τη μακρά ιστορικώς λίστα που ανεφέρθη παραπάνω δεν λείπουν και χώρες με θεωρητικώς άμεμπτο ηθικό ανάστημα, όπως η προ αρκετών ετών εμπλοκή της σουηδικής Bofors, αν θυμόμαστε καλά, σε υπόθεση πωλήσεως πυροβόλων στην Ινδία. Σκάνδαλο στην Ιαπωνία Στην επίσης αμέμπτου ηθικής Ιαπωνία απεκαλύφθη πρόσφατα ένα σκάνδαλο που εκτείνεται σε βάθος τεσσαρακονταετίας. Σε αυτό, 7 πολεμικές βιομηχανίες της χωράς -μεταξύ αυτών η Mitsubishi Electric και η Sumitomo Heavy Industries- χρέωναν, για ολόκληρη αυτή την περίοδο, το ιαπωνικό υπουργείο Αμύνης και την ιαπωνική Υπηρεσία Εξερευνήσεως του Διαστήματος (JAΧΑ) με υπερκοστολογημένο υλικό. Σημ.: Η σχετική έρευνα, με τίτλο «Αn Investigation on Overvalued Contracts by Mitsubishi Electric Corporation and others» εδόθη στη δημοσιότητα στις 25 Οκτωβρίου 2012 από την κρατική υπηρεσία ελέγχου της Ιαπωνίας και καλύπτει χιλιάδες (!) συμβόλαια αυτής της κατηγορίας. Για τη Ρωσία... δεν θυμόμαστε να έχουμε ακούσει κάτι ανάλογο, αν και το θέμα δεν είναι μόνο ποιες χώρες εμπλέκονται σε τέτοιες δραστηριότητες, αλλά και οι αποδέκτες των σχετικών «δώρων». Και εκεί η λίστα είναι ατελείωτη. Από τη σεβαστή οικογένεια Γκάντι της Ινδίας και πρίγκιπες των Κάτω Χωρών, Τούρκους πολιτικούς και στρατηγούς, Πακιστανούς συζύγους πρωθυπουργών, επιφανείς Γάλλους πολιτικούς -αν και εκεί οι άνθρωποι έχουν την απαιτούμενη ευγένεια και ευαισθησία να μην βγάζουν στον αέρα τα περίφημα «secrets d'etat» («μυστικά του κράτους»)-, Αμερικανοί αξιωματούχοι -θυμάστε, π.χ., εκείνο το κάλυμμα λεκάνης τουαλέτας αεροπλανοφόρου που χρεώθηκε 50.000 δολάρια; μέλη της βασιλικής οικογενείας της Σαουδικής Αραβίας, ηγέτες (σχεδόν;) όλων των αραβικών χωρών, τη μακρινή Ταϊβάν, μέχρι και... το δικό μας Άκη. Και είναι πραγματικό να εξανίσταται κανείς, αν σκεφτεί ότι ο μονός που την πάτησε ήταν ο δικός μας. Βέβαια, όπως φαίνεται θα είναι και ο τελευταίος, γιατί μέχρι να προβεί σε νέα προμήθεια η Ελλάδα, το σύστημα θα έχει εξυγιανθεί τελείως. (ΕΠΙΚΑΙΡΑ 15/11-21/11/12 – ΜΑΝΟΣ ΗΛΙΑΔΗΣ)